‌موضوع روز جهانی آب، رسماً در سال ۱۹۹۲ مطرح شد، و از سال ۱۹۹۳ هر سال یک شعار جدید با توجه به وضعیت موجود برگزیده می‌شود تا فعالیت‌ها و تلاش جهانی برای حفظ، نجات و دسترسی همگانی به آب بر پایه آن شعار شکل گیرد.

به گزارش پایگاه خبری سیستان و بلوچستان این شعار در سال ۲۰۲۲ از سوی سازمان ملل، »آب‌های زیرزمینی، مرئی شدن نامرئی «انتخاب شد تا هشدار دهد سفره‌های آب زیرزمینی که از آن به عنوان منبعی نامرئی یاد می‌شود از نظر کمی و کیفی در معرض تهدید قرار دارند و این در حالی‌ست که حیات یک سوم جمعیت جهان به آب زیرزمینی وابسته‌ است.

نیازهای آبی در مناطقی که آب‌های سطحی وجود نداشته باشد، از دومین منبع آب شیرین در جهان، یعنی منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود. برداشت‌های بی‌رویه از مخازن آب زیرزمینی موجب شده است که میزان تغذیه آبخوان جواب‌گوی برداشت نباشد و سطح آب زیرزمینی با افت شدید مواجه شود.

افت سطح آب‌های زیرزمینی مشکلاتی همچون خشک شدن چاه‌های آب، تالاب‌ها، کاهش کیفیت آب و نشست زمین را به دنبال دارد اما تبعات کاهش ذخایر آب‌های زیرزمینی به این موارد ختم نمی‌شود و یکی دیگر از اثرات افت آب، آلودگی و غیرقابل استفاده بودن این منبع حیاتی است.

تداوم خشکسالی‌، کاهش بارندگی‌ و افزایش شکاف بین عرضه و تقاضای آب، روایتی تیره از پیامدهای ناگوار را بازگو می‌کند، وقتی تقاضا در حال افزایش و منابع آب محدود است، این منابع از بین می‌رود.

در حالی که ۸۵% از جمعیت جهان در خشک‌ترین نیمه کره زمین زندگی می‌کنند و آب‌های زیرزمینی یکی از مهم‌ترین منابع آبی در بسیاری از مناطق جهان محسوب می‌شود با این وجود بیش از ۹۰ درصد این منبع حیاتی به مصرف کشاورزی وصنعت می‌رسد که جای تأمل دارد.

متاسفانه امروز کمبود آب به بحرانی جدی تبدیل شده است، معضلی که مختص به یک منطقه و کشور نیست، بلکه یک بحران جهانی است به طوریکه نزدیک به یک چهارم از جمعیت کره زمین (۱/۸ میلیارد نفر) تحت تأثیر کمبود شدید آب قرار دارند و طبق بررسی‌ها، شتاب گرفتن گرمایش زمین این مشکل را تشدید می‌کند و تا سال ۲۰۵۰، بیش از نیمی از جمعیت کره زمین در مناطق دارای تنش آبی زندگی می‌کنند.

بی‌آبی، بحرانی‌ست که شاید هنوز جدی گرفته نمی‌شود، درحالی که یکی از مسائلی است که به شدت زندگی آدمی را تحت تاثیر قرار می‌دهد و در این بین اولین قربانیان بی‌آبی، دختران و زنان‌اند، زیرا آن‌ها مسئول پیدا کردن منابع آب برای خانواده‌هایشان هستند، ساعات طولانی از شبانه روز را در پی تهیه آب می‌گذرانند، در صف آب می‌ایستند و گاهاً مسافت‌های بسیار طولانی را طی می‌کنند تا به آب برسند. اوست که مشقت می‌کشد و اضطراب دارد، و حتی ممکن است در معرض خشونت نیز قرار گیرد. درواقع زنان در این شرایط، با دور شدن از فرصت لازم برای کسب آموزش و ورود به چرخه اقتصاد کشور به چرخه فقر نزدیک‌تر می‌شوند و فرصت زندگی نیز از آنان گرفته می‌شود که بیان این واقعیت بسیار تلخ است.

به گفته “آنتوان دوسنت اگزوپری” نویسنده مطرح فرانسوی در کتاب زمین انسان‌ها، “آب غیر قابل وصف است اگرچه طعم، رنگ، بو ندارد، هنر ستودنی است اگرچه اسرارآمیز باشد. برای زندگی لازم نیست بلکه خود زندگی است”

۲۲ مارس، روز جهانی آب، تنها برای یادآوری ارزش آب و ابراز نگرانی از وضعیت موجود و پیامدهای ناگوار نیست، بلکه با رویکرد بازنگری و اقدام نیز است.

به نظر می‌رسد، مدیریت همزمان بین عرضه و تقاضا، بهبود مدیریت آب‌های سطحی، تلاش برای حفظ منابع زیرزمینی، دوری از عوامل نابودی چرخه منظم آب، انطباق شهروندان با شرایطی که طبیعت تحمیل کرده و سازش با کم‌آبی، و گنجاندن آموزش‌های مرتبط در برنامه‌های درسی مواردی‌ست که با عزم همگانی با کورسوهایی از امید برای بشریت همراه خواهد بود.

الزامات برای مواجهه با بحران آب مشخص است اما باید پرسید، آیا اقدام موثری در این خصوص صورت گرفته است؟ آینده به رفتار ما بستگی دارد.

یادداشت/ نازنین کاوه