تلفیق رنگ و هنر در میان رواق‌ها و شبستان‌ها مسجد جامع دِزَک سراوان، قدیمی‌ترین مسجد ایران

مدیر روابط‌ عمومی و امور فرهنگی اداره کل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سیستان و بلوچستان گفت: با توجه‌ به ویژگی‌های آرایه‌ها و مقایسه تطبیقی با مساجد قرون اولیه اسلام در ایران همچون تاریخانه دامغان، می‌توان مسجد جامع دِزَک در مرکز روستای تاریخی شهرستان سراوان را از جمله قدیمی‌ترین مساجد ایران به شمار آورد.

مهناز کوچکزایی با بیان اینکه مساجد مرکز ثقل، هدایت و راهبری جامعه محسوب می‌شوند، در گفت و گو با خبرنگار پایگاه خبری سیستان و بلوچستان اظهار کرد: سیستان و بلوچستان همانند سایر مناطق کشور دارای مساجد تاریخی و با قدمت طولانی است که همین امر نشان از حضور همیشگی و مستمر مساجد در زندگی مردم این استان دارد.

کوچکزایی با اشاره به ۳۰ مرداد روز جهانی مساجد، بیان کرد: مساجد سیستان و بلوچستان نشأت گرفته از نوع اعتقادات و مذهب ساکنان این دیار بوده، در سیستان، مسجد جامع شهر زرنج پایتخت امپراتوری صفاریان یکی از قدیمی‌ترین مساجد این خطه به مسجد آدینه هم مشهور بوده و به دستور یعقوب لیث صفاری در زرنج بنا شده است.

او ادامه داد: مسجد جامع زرنج از بزرگ‌ترین مساجد با معماری بومی و سنتی در این منطقه بود که الگوها و معماری آن اسلامی و برگرفته از معماری اشکانی و ساسانی بود و در بلوچستان مسجد دزک سراوان و فیض رحمان زاهدان از مساجد کهن استان است.

این مسئول با بیان اینکه مساجد ایرانی دارای قسمت‌های مختلف از جمله صحن، شبستان، رواق‌ها، مناره‌ها، دیوارهای اطراف، چله‌خانه‌ها، حوض‌خانه‌ها و وضوخانه‌ها هستند، افزود: در سیستان و بلوچستان چندگونه معماری مسجد شامل شبستانی، دو شبستانی، صحن و شبستان و رواق دیده می‌شود.

مسجد جامع دِزَک از جمله قدیمی‌ترین مساجد ایران

او در ادامه مسجد جامع دِزَک در مرکز روستایی تاریخی شهرستان سراوان را یکی دیگر از مساجد با معماری بومی و سنتی عنوان کرد و گفت: باتوجه‌به ویژگی‌های آرایه‌ها و مقایسه تطبیقی با مساجد قرون اولیه اسلام در ایران همچون تاریخانه دامغان، می‌توان این بنا را از جمله قدیمی‌ترین مساجد ایران به شمار آورد.

به گفته کوچکزایی؛ این مسجد دارای شبستانی یک‌ طبقه و صحن مرکزی است که رواق‌ها و شبستان‌هایی در اطراف آن قرار گرفته است.

او تصریح کرد: مسجد جامع دزک سراوان در سال ۱۳۷۷ با شماره ۲۰۱۲ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده و توسط اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری سیستان و بلوچستان مرمت و حفاظت شده است.

مدیر روابط عمومی و امور فرهنگی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان در تکمیل مطلب فوق تصریح کرد: این مسجد در روستایی به همین نام در سه کیلومتری شرق سراوان واقع شده از جمله مساجد کهن استان می باشد و مصالح اصلی و اولیه مسجد از خشت خام و ملات گل است که برای اولین بار از این بنا در قرن چهارم هجری نام برده شده و تا کنون به دفعات بازسازی شده است.

او گفت: معمار آن سعی کرده که با استفاده از عناصر معماری ساده تزیینی به مسجد جلوه ای خاص بدهد از جمله می توان به تزیینات داخل شبستان تابستانی جبهه غربی اشاره کرد و دیوارهای داخلی و شمالی و جنوبی و غربی با ایجاد طاقنماهای تزیینی و تزیینات دندان موشی که می توان آن را صورت اولیه مقرنس کاری بشمار آورد.
با این تفاسیر یکی از ظرفیت‌های مهم تاریخی و گردشگری که جز میراث‌فرهنگی بوده و میراث ملموس و ناملموس را در خود دارد، مساجد قدیمی و با معماری قدیمی و سنتی است.

میراث‌فرهنگی که گره‌خورده با دین و اعتقادات مردم و در مساجد تاریخی مناجات و ارتباط معنوی خوبی از گذشتگان برقرار شد و به لحاظ ظرفیت جایگاه معنوی بسیار ارزشمند و تردد در این مکان سبب خیر و سعادت است.

استفاده از این پتانسیل معنوی تنها به‌ عنوان یک مرکز تاریخی نباید موردتوجه قرار گیرد؛ بلکه علاوه بر حفظ هویت باید تداوم مسیر فعالیت نیز موردتوجه باشد.