ساخت نخستین بادشکن گلی جهان در بستر تالاب بین‌المللی هامون

خشکسالی‌های پیاپی، بستر خشکیده تالاب بین‌المللی هامون را به کانون ریزگردها بدل کرده و حالا کارشناسان برای نخستین‌بار در جهان، با ساخت دیوارهای گلی بومی در دل این تالاب می‌خواهند سرعت باد را مهار و گردوخاک را آرام کنند؛ طرحی که به گفته مجریان آن، کم‌هزینه، علمی و بدون تبعات زیست‌محیطی است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری اخبار سیستان و بلوچستان خشکسالی های مداوم و کاهش منابع آبی، تالاب بین‌المللی هامون را به یکی از کانون‌های بزرگ ریزگردها تبدیل کرده است. این پدیده طبیعی به‌ویژه در فصول گرم، مشکلات زیادی برای ساکنان این منطقه به‌وجود آورده و زندگی مردم سیستان را تهدید می‌کند.

متخصصان محیط‌زیست بر این باورند که برای مقابله با فرسایش بادی، باید ابتدا سرعت باد کاهش یابد تا ذرات خاک از سطح زمین بلند نشوند و از سوی دیگر، برخی راهکارها مانند پخش سیلاب و نهال‌کاری به‌دلیل نبود آب در این منطقه دیگر قابل اجرا نیستند.

یکی از راهکارهای جدید که توسط کارشناسان منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان در حال آزمایش است، ساخت دیوارهای گلی یا بادشکن‌های غیرزنده در بستر تالاب بین‌المللی هامون است. این دیوارها به‌طور مستقیم در مسیر باد قرار می‌گیرند تا از بلند شدن خاک جلوگیری کنند. به گفته کارشناسان، دیوار گلی می‌تواند به میزان ۱۰ برابر ارتفاع خود، سرعت باد را کاهش دهد.

این طرح به‌عنوان یک آزمایش علمی با ساخت دیوارهای گلی در فواصل ۱۰، ۱۵ و ۲۰ متر از یکدیگر، در مجموع هفت کیلومتر آغاز شده و ۲۰ هکتار از تالاب را در برابر ریزگردها ایمن خواهد کرد.

هدف اصلی از این پروژه، بررسی هزینه‌ها، زمان‌بندی و اثربخشی دیوارهای گلی است. کارشناسان می‌گویند اگر این پروژه موفقیت‌آمیز باشد، می‌تواند به‌عنوان یک راهکار دائمی برای مهار فرسایش بادی در سیستان و بلوچستان معرفی شود. همچنین، این روش می‌تواند برای کاهش هزینه‌ها در مقایسه با استفاده از مالچ‌های نفتی یا بادشکن‌های مصنوعی جایگزین شود.

در حال حاضر، این دیوارها با استفاده از خاک بستر تالاب هامون ساخته می‌شوند که این امر علاوه بر کاهش هزینه‌ها، خطرات زیست‌محیطی را نیز به حداقل می‌رساند. دیوارهای گلی به‌طور طبیعی به‌عنوان یک مانع غیرمضر در برابر باد عمل کرده و خاک‌های بی‌جان را در بستر تالاب ثابت می‌کنند. کارشناسان معتقدند که این روش، به‌ویژه در مناطقی که خشکسالی شدید دارند و منابع آبی کمیاب است، می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

دکتر حسین سرگزی، معاون فنی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان، در گفت‌وگو با روابط عمومی درباره جزئیات این طرح گفت:

«کنترل فرسایش بادی در سه مرحله برداشت، حمل و انباشت انجام می‌شود که در مرحله برداشت باید یا سرعت باد را کم کنیم یا خاک را به‌هم بچسبانیم تا ذرات خاک کنده نشوند. برای این کار معمولاً از پخش سیلاب، بوته‌کاری، نهال‌کاری یا استفاده از خاک‌پوش مانند مالچ بهره می‌گیرند اما در شرایط فعلی سیستان، به دلیل خشکسالی شدید و نبود آب کافی، امکان نهال‌کاری و بوته‌کاری وجود ندارد و خاک‌پوش‌های پیشنهادی نیز بسیار پرهزینه و بعضاً دارای اثرات بهداشتی منفی هستند.»

وی افزود: «به همین دلیل طرح استفاده از کاهگل یا دیوار گلی به‌عنوان پایلوت مطرح شد تا با ایجاد یک پوشش طبیعی، از سرعت باد کاسته و فرسایش کاهش یابد. در این طرح، دیوارهای گلی به ارتفاع حدود یک تا یک‌متر و ۲۰ سانتی‌متر ایجاد شده و به‌صورت خطی و متوالی در فواصل ۱۰ متری، ۱۵ متری و ۰۲ متری ساخته خواهند شد. در مجموع حدود هفت کیلومتر دیوار گلی در چند قطعه اجرا خواهد شد که می‌تواند ۲۰ هکتار از بستر تالاب را تحت تأثیر خود قرار دهد.»

سرگزی ادامه داد: در مرحله انباشت، پیش از این مالچ‌پاشی نفتی انجام می‌شد اما اکنون به دلیل هزینه بسیار بالا و آثار بهداشتی و زیست‌محیطی آن، اجرای آن توصیه نمی‌شود. به همین دلیل تمرکز اصلی ما بر مرحله برداشت یعنی تثبیت خاک و کاهش سرعت باد است. این پروژه فعلاً در قالب پایلوت اجرا می‌شود تا ابعاد فنی و اقتصادی آن بررسی شود.»