تبخیر آب؛ دشمن خاموش سدهای ایران

در کشوری چون ایران که با اقلیمی خشک و نیمه‌خشک روبه‌روست، هر قطره آب ارزش طلا دارد. با این حال، سالانه میلیون‌ها مترمکعب آب ذخیره‌شده پشت سدهای کشور، در اثر تبخیر از سطح آزاد مخازن از بین می‌رود. برآوردها نشان می‌دهد که تنها از سطح سدهای بزرگ، تا بیش از ۵ میلیارد مترمکعب آب در سال تبخیر می‌شود؛ رقمی که می‌تواند بخش عمده‌ای از نیاز شرب، صنعت و کشاورزی چند استان را تأمین کند.

به گزارش پایگاه خبری اخبار سیستان و بلوچستان با توجه به تشدید بحران آب در کشور، کاهش تبخیر از منابع سطحی، به‌ویژه سدها و مخازن، به یکی از اولویت‌های راهبردی در مدیریت منابع آب تبدیل شده است. کشورهایی مانند استرالیا و آمریکا با بهره‌گیری از روش‌هایی نظیر پوشش سطح آب با گوی‌های پلیمری، استفاده از پنل‌های خورشیدی، و به‌کارگیری سدهای زیرزمینی، موفق به کاهش چشم‌گیر اتلاف تبخیری شده‌اند. در ایران نیز چند پروژه‌ی پایلوت در خوزستان، یزد و فارس اجرا شده، اما هنوز در سطح ملی فراگیر نشده‌اند.

کارشناسان معتقدند که ایران برای مقابله با این پدیده، نیازمند اجرای مجموعه‌ای از راهکارهای مکمل است؛ از جمله پوشش سطحی مخازن، ایجاد کمربند سبز و درختان بادشکن در اطراف سدها، تغییر الگوی بهره‌برداری از مخازن، و تمرکز بر ذخیره‌سازی آب در مخازن عمقی یا زیرزمینی. این اقدامات می‌تواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد از میزان تبخیر را کاهش دهد، اما نیازمند سرمایه‌گذاری، انتقال فناوری، و اراده مدیریتی قوی است.

از سوی دیگر، سیاست‌گذاران باید با اختصاص بودجه‌های پژوهشی و توسعه‌ای به دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، زمینه‌ی تولید تجهیزات و فناوری‌های بومی کاهش تبخیر را فراهم کنند. استفاده از پنل‌های خورشیدی شناور نیز علاوه بر کاهش تبخیر، می‌تواند به تأمین برق پاک برای شبکه کمک کند و صرفه‌جویی دوچندانی به همراه داشته باشد.

در شرایطی که کشور با محدودیت شدید منابع آبی روبه‌روست و فشار بر انتقال‌های بین‌حوضه‌ای و آب‌های ژرف افزایش یافته، ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه نجات، جلوگیری از هدررفت منابع موجود است. اگر برای هر مترمکعب آب ارزش قائل باشیم، آن‌گاه تبخیر دیگر پدیده‌ای طبیعی و بی‌اهمیت نخواهد بود، بلکه تهدیدی جدی و نیازمند تدبیر فوری خواهد بود.

انتهای پیام/عباس نورزایی