گنجینهای در غبار فراموشی/ فرصتهای گردشگری سیستان و بلوچستان در محاصره بیتدبیری و بیتوجهی
سیستان و بلوچستان، سرزمین اسطورهها، تمدنهای کهن و طبیعتی بکر، یکی از منحصربهفردترین استانهای ایران در زمینه جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی است. این استان از شمال تا جنوب خود، از هامون تا مکران، گنجینهای بیپایان از آثار تاریخی، سنتهای بومی، چشماندازهای طبیعی و مردمانی مهماننواز را در خود جای داده؛ اما با وجود
سیستان و بلوچستان، سرزمین اسطورهها، تمدنهای کهن و طبیعتی بکر، یکی از منحصربهفردترین استانهای ایران در زمینه جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی است. این استان از شمال تا جنوب خود، از هامون تا مکران، گنجینهای بیپایان از آثار تاریخی، سنتهای بومی، چشماندازهای طبیعی و مردمانی مهماننواز را در خود جای داده؛ اما با وجود همه این مزیتها، همچنان در حاشیه نگاههای توسعهگرا قرار دارد و آنگونه که باید از ظرفیتهایش در حوزه گردشگری استفاده نمیشود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری اخبار سیستان و بلوچستان شهر سوخته، میراث جهانی ثبتشده در یونسکو، تنها بخشی از تاریخ پرشکوه این استان را روایت میکند. در کنار آن، آتشکده زرتشتیان در کرکویه، قلعههای کهن چون قلعه بمپور، قلعه سب، قلعه رستم، شهر تاریخی تیس، قبرستان جنها در چابهار، کوههای مریخی، غارهای طبیعی گواتر، دره ستارگان، چشمههای آبگرم بزمان و تفتان، جنگلهای حرا و حضور تمساح پوزهکوتاه ایرانی (گاندو) در دل سرباز، تنها بخشی از این گنج عظیماند.
اما این گنجینه امروز نه تنها به ابزار درآمدزایی و اشتغال برای مردم منطقه تبدیل نشده، بلکه بسیاری از آنها در حال تخریباند یا کاملاً ناشناخته باقی ماندهاند.
نماد غفلت: آتشکده کرکویه
نمونهای بارز از بیتوجهی مسئولان میراث فرهنگی، وضعیت آتشکده زرتشتیان در کرکویه است. این آتشکده که قدمتی چند هزار ساله دارد و میتوانست یکی از قطبهای گردشگری مذهبی و فرهنگی ایران باشد، اکنون به ویرانهای در حال فروپاشی تبدیل شده است. دیوارهای نیمهریخته، نبود هیچگونه تابلوی معرفی، عدم حفاظ برای جلوگیری از تخریبهای انسانی و طبیعی، و نبود برنامهای برای مرمت و احیای آن، تنها بخشی از بیتدبیریهای صورتگرفته در این بناست. اهالی محل بارها نسبت به وضعیت این اثر تاریخی هشدار دادهاند اما پاسخی جز وعدههای تکراری نشنیدهاند.
آثار ثبتنشدهای که در سکوت میمیرند
در کنار آثار ثبتشده، بسیاری از بناها و محوطههای تاریخی ارزشمند در استان، حتی در فهرست آثار ملی هم به ثبت نرسیدهاند. این کوتاهی آشکار از سوی سازمان میراث فرهنگی، باعث شده این آثار بدون حفاظت و بیهیچ شناسنامهای، در معرض تخریب و نابودی قرار گیرند که در این راستا می توان به کلیسای متروکه پایگاه هوایی کنارک اشاره کرد این کلیسای کوچک متعلق به دوره پهلوی دوم، در محدوده پایگاه هوایی کنارک واقع شده و یکی از معدود بناهای مذهبی غیرمسلمان در منطقه جنوب شرقی ایران به شمار می رود. بنایی با معماری ساده ولی نمادین که سالهاست متروکه شده و نه تنها مرمت و حفاظت نشده، بلکه حتی در فهرست آثار ثبت ملی نیز قرار نگرفته. در حالی که در کشورهای دیگر، همین بناهای کوچک تاریخی، به نمادهای جذب گردشگر تبدیل میشوند، این کلیسا پشت دیوارهای نظامی فراموش شده و هیچ برنامهای برای تبدیل آن به بخشی از مسیر گردشگری مذهبی یا فرهنگی چابهار وجود ندارد.
این نمونهها تنها بخش کوچکی از دهها اثر تاریخی ناشناس استاناند که به دلیل نبود اراده جدی از سوی سازمان میراث فرهنگی، به حال خود رها شدهاند.
آثاری مانند قلعه کمک کهنه، روستای قلعه نو و محوطه باستانی دهانه غلامان، گورستانهای تاریخی چابهار و نیکشهر و آسیابهای بادی لطیف و درویش – زابل اگرچه ثبت ملی شدهاند اما در وضعیت وخیم حفاظتی هستند و نیازمند توجه جدی هستند.
با وجود اینکه بسیاری از جاذبههای تاریخی و گردشگری سیستان و بلوچستان هنوز در فهرست آثار ملی ثبت نشدهاند، اما حتی آن دسته از آثار که در لیست رسمی ثبت شدهاند نیز حالوروز خوبی ندارند. نبود اعتبار کافی، ضعف در نظارت و نبود برنامهریزی جامع برای مرمت و نگهداری، باعث شده این آثار در معرض تخریب تدریجی قرار گیرند.
یکی از نمونههای بارز، قلعه پرتغالیهای چابهار است. این اثر تاریخی که یادگار حضور استعمارگران پرتغالی در سواحل جنوبی ایران است، سالهاست در فهرست آثار ملی قرار دارد، اما اکنون بخش زیادی از آن در اثر فرسایش، رطوبت و بیتوجهی از بین رفته. هیچ تابلو یا امکانات اطلاعرسانی مناسبی در اطراف آن وجود ندارد و نهتنها بهسازی نشده، بلکه تبدیل به مکانی متروکه برای رهاسازی زباله شده است.
در واقع، ثبت آثار بدون برنامهای برای نگهداری، شبیه به صدور شناسنامهای بیارزش برای بنایی رو به مرگ است. سازمان میراث فرهنگی، بهجای آنکه فقط آمار ثبت آثار را بالا ببرد، باید به نگهداری آثار موجود توجه بیشتری کند. اگر همین روند ادامه پیدا کند، خیلی از این آثار، تنها در کتابها و خاطرات باقی خواهند ماند، نه در میدان دید گردشگران و نسل آینده.
یک سازمان، چند دهه غفلت
سازمان میراث فرهنگی در سیستان و بلوچستان نه تنها در معرفی جاذبهها و توسعه گردشگری ضعیف عمل کرده، بلکه حتی در ابتداییترین وظایف خود، یعنی شناسایی و ثبت آثار تاریخی نیز ناکام بوده است. درحالیکه استانهایی با آثار کمتر، با کمک تبلیغات، بستههای سرمایهگذاری و سیاستگذاری هوشمند، به قطبهای گردشگری تبدیل شدهاند، سیستان و بلوچستان همچنان در اول صف محرومیت ایستاده است.
سازمان میراث فرهنگی در بسیاری از موارد از کمبود بودجه، نیروی انسانی، یا فقدان اطلاعات کارشناسی به عنوان دلیل این نارساییها یاد میکند. اما حقیقت این است که نبود اولویتبندی، بیتوجهی به ظرفیتهای بومی و نداشتن نگاه راهبردی، سهم عمدهای در این عقبماندگی ایفا کرده است.
اگرچه مردم سیستان و بلوچستان با مهماننوازی، هنرهای دستی، فرهنگ غنی و طبیعت بینظیرشان، آمادهی میزبانی از گردشگراناند، اما تا زمانی که میراث فرهنگی کشور برنامهای واقعی، هدفمند و عملیاتی برای این استان نداشته باشد، همچنان باید شاهد تخریب آرام و خاموش گنجینههایی باشیم که میتوانستند چرخ توسعه استان را به گردش درآورند.
احیای میراث این سرزمین، نه تنها یک وظیفه فرهنگی، که یک مسئولیت ملی است.
با نگاهی واقعبینانه، روشن است که بازسازی و مرمت آثار تاریخی نهتنها یک وظیفه فرهنگی و هویتی است، بلکه فرصتی طلایی برای توسعه اقتصادی استان محسوب میشود. استان سیستان و بلوچستان با داشتن آثار منحصر بهفرد و بکر، این قابلیت را دارد که به یکی از قطبهای اصلی گردشگری تاریخی در ایران تبدیل شود.
سرمایهگذاری در مرمت این بناها، میتواند چندین برابر هزینه صرفشده را از طریق گردشگری، اشتغالزایی و جذب سرمایه بازگرداند. اما متأسفانه سازمان میراث فرهنگی نهتنها در این زمینه عملکردی ضعیف داشته، بلکه حتی نتوانسته نظارت مؤثری بر وضعیت آثار ثبتشده داشته باشد.
در چنین شرایطی، اگر توان مالی یا مدیریتی کافی برای احیای این آثار وجود ندارد، باید با نظارتی دقیق، کار مرمت و بهرهبرداری از این بناهای ارزشمند را به بخش خصوصی واگذار کرد. تجربه شهرهای دیگر ایران و کشورهای موفق در صنعت گردشگری نشان میدهد که مشارکت بخش خصوصی، اگر با چارچوب قانونی، نظارت اصولی و حفظ اصالت بنا همراه باشد، میتواند بسیار کارآمد باشد.
اجارهی آثار تاریخی به شرکتهای واجد صلاحیت برای بازسازی، راهاندازی مجموعههای فرهنگی-گردشگری و بهرهبرداری هدفمند از آنها، راهی هوشمندانه برای جلوگیری از نابودی این میراث ارزشمند است. به جای آنکه قلعهها و کاروانسراهای تاریخی به ویرانه تبدیل شوند، میتوان آنها را به فضاهای زندهای برای جذب گردشگر، فروش صنایعدستی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و حتی اقامتگاههای بومگردی بدل کرد.
تداوم این بیتوجهی نهتنها آسیب به تاریخ استان، بلکه ضربهای بزرگ به اقتصاد و فرصتهای اشتغال در یکی از محرومترین استانهای کشور است.
انتهای پیام/فاطمه بهرک
برچسب ها :آسیاب ابی ، آسیاب بادی ، اتشکده کرکوبه ، توریست ، چابهار ، درویش ، دریا ، دزک ، سراوان ، شناسنامه ، شهرسوخته ، غفلت ، قلعه پرتقالی ، قلعه ناصری ، گردشگری ، مسجد ، میراث فرهنگی و گردشگری ، یونسکو
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰